زنجیره تامین دیجیتال چیست؟ زنجیره تأمین دیجیتال در عصری که سرعت ثانیهها از نفس آدمی جلو میزند، یک الزام برای سازمانها بهشمار میآید. در این نوع زنجیرۀ تامین، دیگر خبری از حدس و گمان نیست؛ بلکه دادهها حرف میزنند، هوش مصنوعی پیشبینی میکند و تصمیمگیری، پیش از وقوع بحران رخ میدهد. زنجیره تأمین دیجیتال جایی است که “شفافیت”، به مزیت رقابتی تبدیل و “هوشمندی”، جانشین انسانمحوری فرساینده میشود و سازمان قادر است آینده را قبل از آنکه برسد، مدیریت کند. زنجیرۀ تامین دیجیتال اکنون بیهیاهو، دقیق، و با چشمانی که همۀ مسیر را کیلومترها جلوتر میبیند؛ در حال عقب زدن کامل زنجیرۀ تامین سنتی است!
زنجیره تامین دیجیتال چیست؟
در سالهای اخیر، تنشهای تجاری، جنگهای اقتصادی و پاندمی جهانی، باعث شدند که زنجیرۀ تامین “Supply chain“ به یکی از مهمترین موضوعات دنیای کسبوکار تبدیل شود. از مبل خانهتان تا گوشی هوشمندتان و هر محصول دیگری که در اطرافتان دارید؛ ازطریق شبکۀ پیچیدهای از تامینکنندگان، تولیدکنندگان و توزیعکنندگان در سراسر زنجیره تامین بهدست شما میرسند.
مثلا شرکت شمعسازی مورد علاقهتان ممکن است موم خود را از آمریکای جنوبی، عطرها را از فرانسه و شیشههایش را از چین تامین کند. اما اگر به دلیل اعتصاب در بندر فرانسه، ارسال روغن معطر با تاخیر مواجه شود؛ تولید مختل شده و این امر منجر به عقب افتادن مهلتهای سفارشهای بینالمللی خواهد شد. اینجاست که زنجیرۀ تامین دیجیتال بهمیان میآید!
زنجیره تامین دیجیتال از فناوریهای دیجیتال استفاده میکند تا دادههای عظیمی را که در هر مرحله از فرآیند، تولید میشود ثبت کند؛ سپس با استفاده از تحلیل دادهها، بینشهای کاربردی لازم را برای برنامهریزی، مدیریت و استراتژیسازی موثر زنجیرههای تامین، در اختیار متخصصان لجستیک قرار دهد.
زنجیره تامین دیجیتال، امکان تصمیمگیری پیشگیرانه را فراهم میآورد و به شما اجازه میدهد تا میزان تولید را تنظیم و تامینکنندگان جایگزین را پیدا کنید یا مسیرهای حملونقل را تغییر دهید تا احتمال تاخیر به حداقل برسد.
اما زنجیره تامین دیجیتال چگونه این امکان را فراهم میکند؟ اصلا زنجیره تامین دیجیتال چیست؟ دیجیتالیسازی چگونه به بهینهسازی زنجیره تامین کمک میکند؟ در این مطلب از “هلدینگ سیتکس، سرمایهای که مشاوره میدهد”؛ هر آنچه باید در مورد زنجیره تامین دیجیتال بدانید را برایتان خواهیم گفت. با ما همراه باشید.
تعریف زنجیره تامین دیجیتال
در زنجیرۀ تامین سنتی، مسیر تولید و تحویل کالا معمولا خطی است: “طراحی محصول، تامین مواد اولیه، تولید، پیشبینی تقاضا، برنامهریزی بازاریابی، ثبت سفارش، لجستیک و درنهایت، تحویل به مشتری.” مشکل از آنجا شروع میشود که اگر فقط یکی از حلقهها بهدرستی عمل نکند؛ نتیجۀ آن تاخیر، هزینۀ اضافی و نارضایتی مشتری خواهد بود.
اما در زنجیرۀ تامین دیجیتال، قصه متفاوت است. در زنجیره تامین دیجیتال، همه چیز با کمک فناوریهای نوینی مانند اینترنت اشیا، هوش مصنوعی و بلاکچین؛ میتواند غیرخطی، هوشمند، متصل و قابل پیشبینی شود. برای درک بهتر زنجیره تامین دیجیتال و ویژگیهایش، به جدول زیر توجه کنید:
| شفافیت همیشگی | امکان مشاهدۀ عملکرد تامینکنندگان، میزان موجودی، نحوۀ حملونقل و نیاز مشتریان را در لحظه فراهم میکند. |
| تابآوری بالا | به شرکتها اجازه میدهد شبکهای از تامینکنندگان را داشته باشند تا بتوانند بهسرعت به اختلالها واکنش نشان دهند. |
| یکپارچگی دادهها | باعث میشود اطلاعات داخلی و خارجی، ساختارمند و غیرساختارمند؛ در یک سیستم واحد جریان پیدا کند. |
| تصمیمگیری هوشمند | فناوریها دادهها را تحلیل، روندها را پیشبینی و به اخذ تصمیمات هوشمندانه کمک میکنند و راهکارهای عملی ارائه میدهند. |
بین اند کمپانی “Bain & Company”، طی مطالعهای نشان داد که پیادهسازی زنجیره تامین دیجیتال، پیشرفتهای زیر را در پی خواهد داشت:
- نرخ سفارشهای کامل بین %۲۰ تا ۴۰% افزایش مییابد؛
- رضایت مشتری تا ۳۰% افزایش پیدا میکند؛
- گردش موجودی بین ۱۰% تا ۴۰% افزایش مییابد و باعث کاهش هزینهها و افزایش جریان نقدی میشود؛
- زمانهای تحویل بهطور قابلتوجهی کاهش مییابد؛ در حالی که هزینهها تحت کنترل باقی میمانند.
فناوریهای لازم در زنجیره تامین دیجیتال چیست؟
زنجیره تامین دیجیتال بر فناوریهای پيشرفتهای مانند اينترنت اشيا “IoT”، هوش مصنوعی “AI” و بلاکچين “Blockchain” تکيه میکند تا یکپارچه، شفاف، چابک و هوشمند باقی بماند. در جدول زیر از فناوریهای لازم برای زنجیره تامین دیجیتالی برایتان گفتهایم.
| اينترنت اشيا “IoT“ | از حسگرها و اتصال اينترنتی استفاده میکند تا دادههايی را درباره موقعيت و وضعيت محصولات توليد کند. |
| هوش مصنوعی “AI“ | دادههای مربوط به عرضه و تقاضا را تحليل میکند تا وضعیت تامین موجودی، توليد و لجستيک را شناسايی کند. |
| بلاکچين “Blockchain“ | فضایی امن برای ثبت تراکنشها و رديابی مواد در سراسر شبکۀ پيچيدهای از تامينکنندگان، توليدکنندگان و شرکای تحويل، فراهم میکند. |
مراحل زنجیره تامین دیجیتال
وقتی از زنجیره تامین دیجیتال صحبت میکنیم، پای یک سری مراحل در میان است. در همه مراحل نیز تکنولوژی و دیجیتال جریان دارد. در ادامه از مراحل زنجیره تامین دیجیتال برایتان گفتهایم.
۱. برنامهریزی
نرمافزار مدیریت منابع سازمانی “ERP“، موجودی و برنامه زمانبندی تولید را برای پاسخگویی به تقاضای مصرفکننده، یکپارچه میکند.
۲. تامین
این مرحله شامل مدیریت روابط با تامینکنندگان برای اطمینان از دسترسی بهموقع به مواد اولیۀ باکیفیت است. در این مرحله، برخی موارد، امکان ردیابی لحظهای و نظارت مستمر بر جریان تامین را برایتان فراهم میکنند:
- نرمافزار مدیریت منابع سازمانی “ERP”؛
- سیستمهای مدیریت روابط با تامینکننده “SRM”؛
- پلتفرمهای خرید الکترونیک؛
- نرمافزارهای شفافیت زنجیره تامین.
۳. تولید
این مرحله شامل نظارت و مدیریت جریان ت
ولید با تمرکز بر کارایی و کیفیت است. در این مرحله، سیستم اجرایی تولید “MES”، کار را آسان میکند.
۴. بستهبندی
در این مرحله از زنجیره تامین دیجیتال، محصولات برای حملونقل یا انبار کردن آماده میشوند. سیستمهای مدیریت انبار “WMS”، امور لجستیک بستهبندی را هماهنگ با دادههای مربوط به موجودی، مدیریت میکند.
۵. حمل و نقل
محصولات نهایی به درب خانه مشتریان تحویل داده میشوند. سیستمهای مدیریت حملونقل “TMS” ، مسیرها و زمانبندیها را برای تضمین تحویل بهموقع، بهینهسازی میکنند.
۶. لجستیک معکوس
مرحلۀ نهایی زنجیره تامین دیجیتال، شامل مدیریت مرجوعیها و همچنین بازیافت محصولات، در پایان چرخۀ عمرشان است. این مرحله با یکپارچهسازی WMS و سیستمهای مدیریت ارتباط با مشتری “CRM” صورت میگیرد تا رضایت مشتریان کاملا جلب شود.
مزایای زنجیره تامین دیجیتال
زنجیره تامین امروز بهسرعت در حال تحول است و این تحول، حاصل یکپارچهسازی بیوقفۀ فناوریهای دیجیتال است. حرکت بهسمت زنجیره تامین دیجیتال، ضروری است و صرفا یک ترند نیست! روی آوردن به زنجیره تامین دیجیتال برای موفقیت در بازار پویا و رقابتی امروز، امری حیاتی است. این پذیرش، نه تنها عملیات را سادهتر میکند؛ بلکه توانایی تصمیمگیری را نیز بهطور قابلتوجهی افزایش میدهد و امکان همکاری بهتر را در میان همۀ بخشها فراهم میآورد. اما مزایای زنجیره تامین دیجیتال فقط محدود به این موارد نمیشود و هلدینگ سیتکس در ادامه، بیشتر در اینباره برایتان میگوید:
۱. افزایش شفافیت و امکان ردیابی
با استفاده از فناوریهای دیجیتال، مانند حسگرهای اینترنت اشیا “IoT”، بلاکچین و تحلیل لحظهای دادهها، میتوانید بر سراسر عملیات زنجیره تامین نظارت داشته باشید. با چنین شفافیتی، میتوانید حرکت کالاها را ردیابی کنید، میزان موجودی را زیر نظر بگیرید و گلوگاهها و اختلالات احتمالی را فورا شناسایی کنید. همچنین میتوانید برنامهریزی مربوط به تقاضا را بهبود بخشید و ریسکهای زنجیره تامین را کاهش دهید. برای مثال، میتوانید از تاخیر در حملونقل، کمبود موجودی، اختلالات تامینکننده و مشکلات کیفیت، جلوگیری کنید.
۲. چابکی بیشتر
زنجیره تامین دیجیتال باعث میشود بهسرعت با روندهای بازار، تقاضای مشتریان و مدلهای کسب و کار سازگار شوید. با دادههای لحظهای، سیستمهای برنامهریزی و تحلیلهای پیشبینیکننده؛ میتوانید تغییرات عرضه و تقاضا را خیلی سریع پیشبینی کنید و تنظیمات لازم را در برنامههای تولید، سطح موجودی و استراتژیهای توزیع، انجام دهید.
برای مثال اگر یک شرکت تولیدکنندۀ ساعت هوشمند، متوجه افزایش ناگهانی تقاضا برای یک مدل خاص شود <مثلا بهدلیل وایرال شدن آن در شبکههای اجتماعی>، پلتفرم دیجیتال آن شرکت میتواند این اطلاعات را بهصورت خودکار به سراسر بخشها منتقل کند. بدین ترتیب، مواد اولیه را فورا سفارش میدهد، برنامهریزی تولید و زمانبندیها را تنظیم میکند و شرکای لجستیکی نیز برای تسریع روند حملونقل، در جریان قرار میگیرند. درنتیجه، آن شرکت میتواند بدون تاخیر یا کمبود موجودی، تقاضا را بهطور موثر پاسخ دهد.
۳. بهبود همکاری و ارتباطات
پلتفرمها و ابزارهای دیجیتال، سبب بهبود همکاری و ارتباط میان ذینفعان زنجیرۀ تامین میشوند، از تامینکنندگان و تولیدکنندگان گرفته تا ارائهدهندگان خدمات لجستیک و مشتریان. شما میتوانید از یک نرمافزار مدیریت پروژۀ مبتنی بر فضای ابری استفاده کنید تا بتوانید فورا با تامینکنندگان همکاری کنید، میزان تقاضا، برنامههای تولید و دادههای مربوط به کنترل کیفیت را به اشتراک بگذارید. این یعنی هماهنگی بهتر و رفع سریعتر مشکلات!
۴. بهبود تجربه مشتری
زنجیرههای تامین دیجیتال با بهرهگیری از تحلیل دادهها و مدلسازی پیشبینیکننده، امکان بهبود مدیریت موجودی را فراهم میآورند و ازاینطریق در تنظیم سطح موجودی، جلوگیری از کمبود کالا و افزایش دقت و سرعت عمل، به شما کمک میکنند. این میزان از دقت و سرعت، سبب بهبود تجربه مشتریان و جلب رضایت آنان خواهد شد. بدینترتیب، مشتریان میدانند که سفارش مورد نظرشان را بهموقع تحویل میگیرند.
۵. بهبود بینشهای مبتنی بر داده
تحلیلهای پیشرفتۀ کلاندادهها در زنجیرۀ تامین دیجیتال، بینشهای ارزشمندی دربارۀ رفتار مشتری، الگوهای تقاضا و ناکارآمدیهای عملیاتی ارائه میدهند و این در حالی است که زنجیرههای تامین سنتی، چنین قابلیتی ندارند.
۶. صرفهجویی در هزینهها
زنجیره تامین دیجیتال با بهبود مدیریت موجودی، کاهش ضایعات و بهینهسازی مسیرهای حملونقل، هزینهها را کاهش میدهند. زنجیرههای تامین سنتی، اغلب هزینههای بالاتری را در پی دارند.
ریسکهای زنجیره تامین دیجیتال
زنجیره تامین دیجیتال فرصتهای قابلتوجهی را در اختیار کسبو کارها قرار میدهد؛ اما باید گوشه چشمی نیز به چالشهای آن داشته باشیم. در ادامه از ریسکهای زنجیره تامین دیجیتال برایتان گفتهایم.
- آسیبپذیریهای امنیت سایبری
هرچه زنجیره تامین شما دیجیتالیتر میشود، بیشتر در معرض تهدیدهای امنیت سایبری، مانند نقض داده “Data Breach”، حملات بدافزار و هک سیستمها قرار میگیرد. این آسیبپذیریها، امنیت اطلاعات حساس مربوط به مشتریان، محصولات و عملیات کسبوکار را به خطر میاندازند؛ عملیات را مختل میکنند و به شهرت برند شما آسیب میزنند. چنین مواردی، خسارت مالی و ازدسترفتن اعتماد مشتری را در پی خواهد داشت.
ماهیت بههمپیوسته و یکپارچۀ زنجیرۀ تامین دیجیتال به این معنا است که نقض امنیت در هر نقطهای از شبکه، میتواند اثرات زنجیرهای ایجاد کند و باعث اختلال گسترده شود.
- وابستگی به فناوری و زیرساخت
هرچه زنجیرۀ تامین بیشتر به فناوریهای دیجیتال وابسته شود، هرگونه خرابی یا نقص در زیرساختهای اصلی، مانند قطعی شبکه یا خطاهای نرمافزاری، میتواند آسیبهای گستردهتری ایجاد و کل زنجیره تامین را متوقف کند. این اختلالات میتوانند منجر به تاخیر، ازدسترفتن فرصت فروش و آسیب به روابط با مشتری شوند.
- هزینههای بالای اولیه و هزینههای اجرای سیستم
برای اجرای زنجیره تامین دیجیتال باید سرمایۀ قابلتوجهی را به سختافزار، نرمافزار و زیرساخت، اختصاص دهید. برای مثال، پلتفرمهای رایانش ابری، دستگاههای IoT، الگوریتمهای یادگیری ماشین و رباتیک پیشرفته که پرهزینه است. علاوهبر همۀ اینها، مسئله آموزش کارکنان و بازطراحی فرآیندها نیز در میان است.
سخن آخر
شرکتهایی که به تعالی در اجرای زنجیره تامین متعهد هستند باید هماکنون بهسمت یک استراتژی دیجیتال حرکت کنند و رقم زدن زنجیره تامین دیجیتال را در صدر برنامههایشان قرار دهند. با پیادهسازی فناوریهای نوین دیجیتال، مانند اینترنت اشیا، هوش مصنوعی و بلاک چین، میتوانید مسیر زنجیره تامین را در کمال شفافیت مشاهده کنید، انعطافپذیری را افزایش دهید، از هزینهها بکاهید، کارآیی را افزایش دهید و رضایت مشتریان را بهمیزان قابلتوجهی جلب کنید. ساده بگوییم، اگر بهدنبال رشد بلندمدت و پایدار در بازار پررقابت جهانی هستید، باید نگاهی ویژه به زنجیرۀ تامین دیجیتال داشته باشید.
هلدینگ سیتکس، با سالها تجربۀ درخشان و قابلدفاع در حوزۀ فناوری، در کنار سازمانهای بزرگ و کوچک است تا بتوانند برنامهریزی هوشمندانهای برای ورود به جهان دیجیتال و فناوری، تدوین کنند. کافی است با ما تماس بگیرید و با حرفهایترینهای این حوزه مشورت کنید!